انجمن اقتصاد کشاورزی
 

عملیات کاشت، داشت، برداشت«زیتون»

 

 


برداشت محصول هدف نهائی همه تلاش‌هائی است که در سرمایه‌گذاری و کاشت و داشت انجام می‌شود و مطلوب‌ترین حالت، زمان است که آنچه به دست آمده در حداکثر اندازه ممکن و تلفات آن حداقل باشد.
زیتون‌کاری نیز از این قاعده جدا نیست. زیتون از زمان‌های بسیار دور در منطقه مدیترانه پرورش داده می‌شده است و روغن آن نه تنها به‌عنوان غذا بلکه به‌عنوان دارو و لوازم آرایشی نیز مورد استفاده قرار می‌گرفته است و امروزه نقش مهمی در رژیم غذائی و اقتصاد ساکنین این منطقه و سایر مناطقی که مبادرت به پرورش آن کرده‌اند دارد. روغن زیتون در واقع آب میوه زیتون محسوب شده و تنها به وسایل مکانیکی از طریق فشار یا سانتریفوژ از میوه‌ها استخراج می‌شود.
روغن زیتون از آنجائی که به‌صورت کاملاً طبیعی مصرف می‌شود، ویژگی‌های مربوط به طعم و عطر (ارگانولپتیک) آن بسیار بااهمیت است. این ویژگی‌ها مستقیماً به خصوصیات و سلامت میوه‌ای که از آن استخراج می‌شود، بستگی دارد. بنابراین از باغ زیتون باید در تمام مراحل به‌خوبی محافظت شده تا میوه‌ها دچار آسیب‌دیدگی نشوند.
مسئولیت باغدار زیتون تا همین‌جا خاتمه نمی‌یابد، بلکه باید در مراحل مختلف داشت و حمل و نقل نیز مراقبت ویژ‌ه‌ای اعمال شود تا میوه‌ای که تحویل کارخانه روغن‌کشی یا کنسروسازی می‌گردد، همچنان تازگی و کیفیت خود را حفظ کرده باشد. ظهور ماشین‌های برداشت و به‌کار بردن مواد شیمیائی که برداشت را آسان‌تر و سریع‌‌تر می‌سازد، در همین رابطه بوده است.
امروزه برداشت محصول زیتون از نظر گرانی‌ نیروی ‌کار و تأمین کارگر، مشکلاتی ایجاد کرده است که قیمت تمام شده برداشت محصول را در مجموع تا ۵۰ درصد درآمد آن برآورد کرده‌اند، سیستم قدیمی جمع‌آوری میوه زیتون به‌صورت سنتی، اصولاً مبتنی‌ بر برداشت محصول به‌طور دستی است که معمولاً مستلزم استفاده از تعداد زیادی کارگر فصلی می‌باشد.
روش سنتی برداشت بر حسب منطقه، عوارض زمین، ارقام زیتون، سیستم هرس و تربیت درخت متفاوت است.
كاشت زیتون
زیتون درختی است كه می تواند سالها در رویشگاه خود باقی بماند و در صورتی كه مراقبت‌های لازم از آن به عمل آید و درخت سالم باشد، تا مدت های زیادی حتی بیش از یك قرن میوه می‌دهد. بنابراین در انتخاب نهال آن باید دقت و مراقبت كافی به عمل آید. درخت زیتون وقتی كاشته می شود كه درخت(از آبان تا فروردین ماه) در خواب باشد.
کشت زیتون در ایران
این گیاه حدود ۶۰۰ سال پیش هم زمان با مهاجرت گروهی از کردان کرمانجی از حلب سوریه به منطقه رودبار وارد شد.
داشت
از عمده مسائل در مراقبت زیتون آبیاری آن می باشد. بیشترین سطح زیر کشت زیتون در جهان بصورت دیم می باشد به همین دلیل در مورد نیازهای آبی زیتون اطلاعات تحقیق شده زیادی وجود ندارد لیکن معمولی ترین روش مدیریت زمان بندی آبیاری براساس تجربیات گذشته است البته روشن های بهبود یافته ای از قبیل اندازه گیری رطوبت خاک با دست (روش حسی) و یا تجهیزات خاص ... نیز وجوددارد. و از مسائل مهم دیگر داشت گیاه هرس درخت می باشد هرس در زیتون باعث می شود تا درختان جوان زودتر به بار بنشینند محصول تولیدی یکنواخت باشد سال آوری در آن کاهش یابد عمر درخت و در نتیجه طول دوره بهره دهی آن افزایش یابد غالباً هرس پس از برداشت محصول آغاز می شود در باغهائی که میوه زیتون در مرحله ای رسیده سبز به منظور کنسرو سازی برداشت می گردد هرس در ماههای آبان و آذر انجام میشود در مناطقی که خطر سرمازدگی زمستانه وجو دارد در فصل سرد باید از هرس اجتناب کرد زیرا حجم بیشتر تاج درخت هرس نشده، یک سپر حفاظتی ایجاد می کند که خطر سرما زدگی را کاهش میدهد در بیشتر باغهای و زیتون مناطق مدیترانه هرس هر دو سال یکبار انجام می شود البته تحقیق نشان داده شده است که مورد ارقام روغنی بین یک هرس و هرس بعدی سه سال فاصله بهتر است مبارزه با آفات نیز از مراقبتهای لازم در حفظ درخت زیتون می باشد از آفات مهم شپشک سیاه زیتون (saissentia olecce) است که به روش طبیعی با یک نوع کفشدوزک و یا مبارزه شیمیایی می توان با آن مقابله نمود. از دیگر آفات شپشک زیتون (Parlatoria oleae) است که با آن با روش کنترل بیولوژیک و شیمیایی می توان مقابله نمود. از آفات دیگر کنه زیتون (Dxyenus maxwelli) پسیل زیتون (Euphyllura divina ) تر پس زیتون (Liothrips oleae) مگس زیتون (Bactrocear oleae) بید زیتون (prayse oleae)، گره زیتون بیماری لکه طاووسی – بیماری سفیدک پودری – بیماری خوره میوه و نماندهای زیتون می باشد.
هرس كردن در ختان زيتون 

به تعداد نظريه هاي گوناگون در مورد هرس كردن ،شيوه هاي مختلف هرس وجود دارد.از اطلاعات ذيل مي توان فقط به عنوان راهنما استفاده كردودر مورد فوايد روش های مختلف هرس كردن واحتياجات  شيوه های گوناگون برداشت محصول به هرس بايستی تحقيق و بررسي نمود.هرس بيش از حد در ميان باغداران بدون تجربه مرسوم است.

12-18 ماه اول
*وقتی ارتفاع درخت به300ميليمتر تا 600ميليمتری رسید، شاخه هایی كه از زير 300 ميليمتر شروع به رشد می كنند حذف كنيد.
*شاخه هایی كه از بالای 300ميليمتری رشد می كنند ،شاخه های اصلی هستند بايستی نصف آنها را قطع نمود تا رشدشان كند گردد.
*شاخه های رشد سريع و قوی را جايگزين شاخه های اصلی آسيب ديده يا كند رشد نماييد.
*وقتی ارتفاع درخت بين 900ميليمتر و 2/1متر باشد،شاخه های در حال رويش از تنه در فاصله بين 300ميليمتر و600ميليمتر را حذف كنيد.
*بسته به رقم،تهيه زمين واقليم،درمدت رشد از 300ميليمتر تا 2متر درختی با تنه راست2/1متر كه برای برداشت مكانيكی لازم می باشد بايستی در مدت 18ماه تا 2سال بدست آيد.
هرس كردن بايستی محدود به تثبيت شكل درخت به صورت:
* شكل گلدانی بسيار متداول
*شكل تك تنه يا تك مخروطی
*شكل هرمی
*8شكل چند هرمی.
سال دوم تا چهارم به درخت اجازه رشد روی تاج خود می دهند.
*هرس كردن را محدود به حذف شاخه های پايينتراز يك متر و ترميم يافتن هر آسيبی می كنند.
*درخت بايستی به شكل گلدانی قابل تشخيص در مدت 4سال رشد نمايد.
هرس كردن درخت بالغ
*هرس كردن بطور معمول هردو سال انجام می شود.
*بطور سنتی هرس كردن را بعد از برداشت محصول شروع می كنند.
*در مناطق بسيار سرد از هرس كردن در زمستان بايستی اجتناب گردد.
*از هرس كردن در زمان جريان شيره گياهی اجتناب گردد چون زخم های هرس بطور كامل مسدود وبسته نيستند.
*شدت هرس كردن را بايستی در نظر گرفت.
بارندگی در طي دوره پاييز-زمستان بلافاصله قبل از هرس كردن.
محصول سال های قبل.
وضعيت رويشی درختان در زمان هرس كردن.
محصول مورد استفاده جهت ترش كردن يا روغن.

تراكم كشت و نوع تربيت
درخت را طبق اندام آن به ترتيب ذيل هرس كنيد.
- پايه
- پيش بر
- مركزی
- تاج
درخت زيتون را به چهار قسمت تقسيم كنيد.
هرس را از پايه درخت شروع و به سمت تاج ادامه دهيد.
*پايه
ضمن هرس كردن،مسير های جريان آزاد عناصر غذايی از ريشه ها به تاج وپيش بر و برعكس را با هرس تثبيت كنيد.ترتيب آزاد راه ها را به صورت جاده های اصلی،جاده های فرعی،خيابان ها،كوچه ها وكوچه های فرعی تصور كنيد.
- پاجوش ها عدم تعادل درخت را نشان می دهند.
- سعي در يافتن علت خسارت،هرس بيش از حد،بيماری نماييد.
- پاجوش های رويش يافته را حذف كنيد مگر اينكه آنها برای جايگزينی درخت بيمار لازم باشند.
- هر نوع جوانه رويش يافته در زيرشاخه دهی تنه اصلی را حذف كنيد.
*پيش بر(apron)
بيشترين ميوه درخت در اين قسمت تشكيل می شود.
در صورتيكه شك داشته باشيد،شاخه ای را قطع نكنيد.
- حذف پاجوش ها،شاخه های راست قوی با رشد كم برگ.
- حذف شاخه های پژمرده و آويزان ضعيف كه به سمت داخل پيش بر در حال رويش هستند و سايه اندازی دارند.
- حذف شاخه های ضعيف پژمرده كه برای فضا رقابت می كنند.
*مركزی
- شاخه ها را با كمترين مقدار لازم براي جريان هوا و نفوذ نور،  قطع كنيد.
- نمو شاخه بايستی تقريبا نصف شاخه هاي پيش بر و تاج باشد.
*تاج فوقانی
- تاج برای نمو درخت مهم است.
- تاج درخت به دو دليل هرس می شود.
.محدود كردن ارتفاع درخت
.تطبيق دادن به شكل گلدانی
- تاج را فقط از محلی هرس كنيد كه شاخه اصلی سالم مشخص جای شاخه هرس شده را بگيرد.

توصیه کودی بهینه برای زیتون
●توصیه عمومی برای زیتون
الف) درختان جوان غیر بارور
▪ اوره: ۲۰۰ كیلوگرم در هكتار
▪بیوفسفات طلایی: ۲۰۰ كیلوگرم در هكتار
▪ كلرید پتاسیم: ۱۵۰كیلوگرم در هكتار
▪ اسیدبوریك: ۲۵ كیلوگرم در هكتار
▪ سولفات روی: ۵۰ كیلوگرم در هكتار
▪ سولفات آهن:  ۲۵ كیلوگرم در هكتار
▪ كود حیوانی پوسیده:  ۲ تن در هكتار (هر چه بیشتر بهتر)
ـ توجه۱:
مصرف كودهای آهن، بر، روی هر سه تا پنج سال یكبار توصیه می شود.
ـ توجه۲:
روش مصرف كودهای فوق بصورت چالكود باشد.
ب) درختان بارور
▪ اوره: ۲۵۰ كیلوگرم در هكتار
▪ بیوفسفات طلائی: ۴۰۰ كیلوگرم در هكتار 
▪ كلرید پتاسیم: ۲۰۰ كیلوگرم در هكتار
▪ اسیدبوریك:  ۵۰ كیلوگرم در هكتار
▪ سولفات روی: ۵۰ كیلوگرم در هكتار
▪ سولفات آهن: ۵۰ كیلوگرم در هكتار
▪ كود حیوانی پوسیده:  ۳ تن در هكتار (هر چه بیشتر بهتر)
ـ توجه۱:
مصرف كودهای آهن، بر، روی هر سه تا پنج سال یكبار توصیه می شود.
ـ توجه۲:
روش مصرف كودهای فوق بصورت چالكود باشد.
● بر مبنای هر درخت
الف) درختان جوان (غیر بارور)
▪ ازت:  ترجیحا به صورت نیترات آمونیوم برای هر درخت
▪ پتاسیم
▪ سولفات پتاسیم: ۷۵۰ گرم برای هر درخت
▪ فسفر
▪ بیوفسفات طلائی: ۵۰۰ گرم برای هر درخت
▪ منیزیم
▪ سولفات منیزیم: ۵۰۰ گرم برای هر درخت
▪ گوگرد
▪ ساری كود با بیو گوگرد طلائی: ۵۰۰ گرم برای هر درخت
▪ آهن
▪ سولفات آهنآهنآ: ۱۵۰ گرم برای هر درخت
▪ بر
▪ اسیدبوریك: ۱۰۰ گرم برای هر درخت
▪ روی
▪ سولفات روی: ۲۰۰ گرم برای هر درخت
▪ منگنز
▪ سولفات منگنز: ۱۰۰ گرم برای هر درخت
▪ مس
▪ سولفات مس: ۵۰ گرم برای هر درخت
▪ كود حیوانی: ۱۰ كیلوگرم برای هر درخت
كود میكروی كامل به صورت محلول پاشی (سه بار) در طول فصل رشد با غلظت سه الی پنج در هزار در هر بار در تمام مراحل رشد توصیه می شود.
ب) درختان بارور (۱۵-۶ سال)
▪ ازت
▪ نیترات آمونیوم یا سولفات آمونیوم
▪ دو كیلوگرم برای هر درخت
▪ پتاسیم
▪ سولفات پتاسیم:  یك كیلوگرم برای هر درخت
▪ فسفر
▪ بیوفسفات طلائی: ۷۵۰ گرم برای هر درخت
▪ منیزیم
▪ سولفات منیزیم:  یك كیلوگرم برای هر درخت
▪ گوگرد
▪ ساری كود با بیو گوگرد طلائی:  یك كیلوگرم برای هر درخت
▪ آهن
▪ سولفات آهنآهنآ: ۲۵۰ گرم برای هر درخت 
▪ بر
▪ اسیدبوریك: ۱۵۰ گرم برای هر درخت
▪ روی
▪ سولفات روی: ۲۵۰ گرم برای هر درخت
▪ منگنز
▪ سولفات منگنز: ۱۵۰ گرم برای هر درخت
▪ مس
▪ سولفات مس: ۱۰۰ گرم برای هر درخت
ج) درختان بارور (بیشتر از ۱۵ سال)
▪ ازت
▪ نیترات آمونیوم یا سولفات آمونیوم: سه كیلوگرم برای هر درخت
▪ پتاسیم
▪ سولفات پتاسیم: ۵/۱ كیلوگرم برای هر درخت
▪ فسفر
▪ بیوفسفات طلائی: ۱۰۰۰ گرم برای هر درخت
▪ منیزیم
▪ سولفات منیزیم: ۵/۱ كبلوگرم برای هر درخت
▪ گوگرد
▪ ساری كود با بیو گوگرد طلائی: یك كیلوگرم برای هر درخت
▪ آهن
▪ سولفات آهنآهنآ: ۵۰۰ گرم برای هر درخت 
▪ بر
▪ اسیدبوریك: ۲۵۰ گرم برای هر درخت
▪ روی
▪ سولفات روی: ۲۵۰ گرم برای هر درخت
▪ منگنز
▪ سولفات منگنز: ۱۵۰ گرم برای هر درخت
▪ مس
▪ سولفات مس: ۱۰۰ گرم برای هر درخت
▪ كود حیوانی پوسیده: ۲۰ كیلوگرم برای هر درخت
پتاسیم، فسفر، منیزیم، ریزمغذیها و ۳/۲ ازت در اواخر زمستان و اوایل بهار و بقیه ازت در اواخر بهار مصرف شود. از انجائیكه سیستم ریشه های تغذیه كننده زیتون در نزدیكی تنه و تقریبا در سطح قرار دارند لذا باید كودهای مورد نظر در زیر سایه انداز درخت جایگذاری شوند. ازت زمانی كه خاك هنوز خیس است بعد از آبیاری به صورت پخش سطحی به كار برده شود ولی فسفر، پتاسیم، منیزیم و كودهای محتوی عناصر ریزمغذی با حفر چالكود و مخلوط كردن با كود الی در عمق خاك قرار داده شوند.
-  استفاده از كودهای حاوی گوگرد، به دلیل نقش این عنصر در سنتز روغن و نیز بهبود خواص شیمیایی خاك قلیایی توصیه می شود.
-  در باغهای دیم و نیز در باغهایی كه با آب شور آبیاری می شوند بهتر است ازت، فسفر و پتاسیم به صورت محلول پاشی استفاده شوند. به همین منظور اوره، سولفات پتاسیم و منوآمونیوم فسفات هر یك با غلظت دو درصد بكار برده شود. محلول پاشی فسفر و پتاسیم در اواخر فروردین ماه ولی محلول پاشی اوره هر دو هفته یكبار از اواخر شهریور ماه انجام شود. محلول پاشی ریزمغذی ها نیز در صورت نیاز بایستی دو هفته قبل از باز شدن كامل گلها (Full Bloom) و یا در اواخر فروردین ماه انجام شود.
-  برای افزایش درصد تشكیل میوه مخلوط ۵ در هزار اوره، اسیدبوریك و سولفات روی را می توان بصورت پائیزه، (بعد از برداشت) و بهاره دو هفته قبل از باز شدن كامل گلها توصیه كرد.
روش سنتی برداشت
▪ جمع‌آوری میوه از روی زمین
میوه پس از رسیدن با ورزش باد به زمین می‌ریزد و کارگران آن را از روی زمین جمع می‌کنند. این روش در درختان بلندقامت و هرس‌نشده اعمال می‌شود.
▪ چیدن میوه
در این روش برای چیدن میوه از درخت بالا می‌روند و میوه با دست چیده می‌شود. این روش بیشتر در برداشت زیتون سبز خوراکی و با دقت انجام می‌گیرد.
▪ میوه‌چینی با چوب دستی
به کمک یک تیر چوبی بلند به اندام درخت ضربه زده می‌شود که موجب شکسته شدن شاخه‌ها و زخمی شدن آنها و آسیب‌رساندن به محصول سال بعد می‌گردد.
▪ تکاندن شاخه
در این روش با نیزه با تیرهای آلومینیومی که به یک گیره یا پنجه منتهی می‌شود. با گرفتن شاخه‌های جوان موجب لرزش و افتادن میوه می‌شود.
▪ میوه‌چینی با شانه
در این روش به‌وسیله شانه میوه‌ها شاخه‌ها جدا می‌شود که خسارت زیادی به سرشاخه‌ها می‌رساند.
▪ برداشت مکانیکی
۱- ماشین‌های کوچک که به‌صورت شانه‌ای و یا شیکر شاخه عمل می‌کنند که در این روش برداشت از زیتون‌های خوراکی سیاه برای استحصال روغن مورد استفاده قرار می‌گیرند.
۲- ماشین‌های بزرگ که با تراکتور یا با موتورهای خودکشی سر خود به‌کار می‌افتند. از این ماشین‌ها در نقاطی می‌توان استفاده کرد که به‌صورت فنی احداث شده باشند و جا برای تردد تراکتور یا ماشین بزرگ فراهم باشد که در این حالت معمولاً به‌صورت شیکر تنه توسط بازوی متحرک اقدام به لرزش تنه درخت و جدا شدن میوه از درخت می‌کنند.
● توصیه‌های فنی برای برداشت
▪ کنترل شاخسار درخت از نظر حجم و اندازه به‌وسیله هرس برای راحتی برداشت
▪ پاک کردن زمین زیر تاج درختان هنگام برداشت محصول برای جلوگیری از آلودگی میوه
▪ نصب تورهای برداشت در زیر درختان برای سهولت برداشت و جمع‌آوری
▪ جلوگیری از به‌کار بردن چوب دستی در چیدن میوه
▪ احداث باغ به‌صورت فنی به‌منظور تردد ماشین‌آلات برداشت و جمع‌آوری علمی محصول
● بهترین زمان برداشت
رسیدن میوه زیتون پدیده‌ای طولانی و آهسته است که ممکن است چندین ماه به طول انجامد. طول دوره رسیدن، اصولاً به عرض جغرافیائی منطقه کشت، عملیات زراعی و رقم زیتون بستگی دارد و دمای تابستان و پاییز و آب قابل دسترس نیز نقش مهمی در این رابطه دارد. رسیدن زیتون با افزایش اندازه میوه و تغییر رنگ و پوست آن از سبز به زرد و سپس به قرمز - بنفش و سرانجام به بنفش تند مشخص می‌شود.
بهترین زمان برداشت زمانی است که میوه‌ها بیشترین درصد روغن را داشته باشند و در این میان روغن حاصله بالاترین کیفیت را دارا باشد، اما در بیشتر مواقع وقوع این دو مورد به‌طور همزمان ممکن نمی‌باشد، زیرا زمانی که روغن میوه‌ها در بالاترین کیفیت خود می‌باشد، میزان روغن آنها در بالاترین اندازه خود نیست، بنابراین انتخاب زمانی مناسب که در میوه‌ها روغن در حداکثر اندازه خود و کیفیت قابل قبول هم داشته باشد، بسیار مهم است.
فرمول‌ ارائه شده از سوی انستیتو ملی تحقیقات کشاورزی اسپانیا به‌منظور دستیابی به بهترین زمان برداشت به‌صورت زیر می‌باشد:
( 0 × n ) + ( 1 × nⁿ ) + ( 2 × nⁿ 2 ) + ….. + ( 7 × nⁿ 7 ) / 100
در این فرمول، N^۷...N۲,N۱,N۰ تعداد زیتون‌هائی است که به ۷ گروه زیر تعلق دارند:
● زیتون‌هائی که دارای رنگ سبز تیره می‌باشند.
۱- زیتون‌هائی که دارای رنگ زرد یا سبز مایل به زرد می‌باشند.
۲- تعداد میوه‌هائی که رنگ پوست آنها زرد شده و نقطه‌های قرمز نیز روی آنها دیده می‌شود.
۳- تعداد میوه‌هائی که رنگ پوست آنها قرمز یا بنفش کم‌رنگ است.
۴- تعداد میوه‌هائی که رنگ پوست آنها سیاه شده، اما رنگ گوشت میوه‌ هنوز کاملاً سبز است.
۵- تعداد میوه‌هائی که رنگ پوست آنها سیاه شده، اما رنگ گوشت میوه‌ها در حال بنفش شدن است.
۶- تعداد میوه‌هائی که رنگ پوست آنها سیاه شده، اما رنگ گوشت میوه‌ها تا روی هسته بنفش شده است.
۷- زیتون‌هائی که رنگ پوست آنها سیاه و رنگ گوشت میوه‌ کاملاً تیره است.
مناسب‌ترین زمان برداشت، زمان است که این نسبت در بسیاری ارقام عدد ۵ باشد.
از آنجا که محاسبه این شاخص به سهولت میسر بوده و نیازی به ابزار و ادوات مخصوصی ندارد، می‌تواند کاربرد وسیعی در کلیه مناطق زیتون‌خیز داشته باشد. لازمه این کار این است که در هر منطقه با توجه به واریته زیتون، منطقه کاشت، شرایط اقلیمی و سایر عوامل که بر روی این معیار تأثیر دارند، شاخص مناسب را محاسبه کرد.
این فرمول از کارآئی بالائی برخوردار است. زیرا در هر نسبتی که برداشت انجام می‌شود، می‌توان کیفیت روغن حاصله را مورد ارزشیابی قرار داد که در مورد هر منطقه و هر رقم با توجه به شرایط آب و هوائی ممکن است متفاوت باشد.
● برداشت زیتون
برداشت زیتون یكی از پرزحمت ترین و پرهزینه ترین و وقت گیرترین مراحل تولید زیتون است و باید در اجرای آن دقت بسیار نمود. زیرا روش های نادرست برداشت زیتون ممكن است صدمات جبران ناپذیری به این محصول بزند و از طرفی موجب كم بار نمودن درختان زیتون در سالهای آینده گردد. به طور كلی برداشت زیتون به سه صورت امكان پذیر است:
۱- چیده به وسیله دست(دست چین(
۲- چوب زدن یا تكان دادن درخت
۳- تلفیقی از دو روش قبلی
اكنون كه مراحل كاشت و برداشت زیتون را خواندیم به مقوله اگروتوریسم آن اشاره می كنیم:
زیتون محصول مناسبی برای اگروتوریسم است زیرا نماد سمبلیك آن خود نشانه صلح و دوستی است از این رو می توان این محصول را یكی از مهمترین عناصر جذب گردشگر در منطقه رودبار به شمار آورد.
برای تبدیل باغ های زیتون به یك مجموعه گردشگری باید مشاركت كشاورزی در طرح محقق یابد و در این میان چاپ كتابچه و نقشه پراكندگی این محصول در استان گیلان، می تواند تبلیغات موفقی را در این زمینه ترتیب دهد.

 

جمع آورنده : خانوم بهادری و خانوم نیک نفس